GHARL-120722
- Meer over dit onderwerp:
Citeerwijze: www.letselschademagazine.nl/2022/GHARL-120722
zie voor het vervolg:
RBMNE 290426 schade na beroepsfout in ontslagzaak; inkomensschade begroot op geleden schade en voor de toekomst periodiek vanwege overlijdensrisico
- Rb kent voor gekapitaliseerde schade geen wettelijke rente toe: in de berekening is al rekening gehouden met inflatie en rente
- bgk verzocht € 29.556,04, toegewezen € 10.506 mede vanwege overlap met kosten binnen rechte
arrest
GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
locatie Arnhem
afdeling civiel recht, handel zaaknummer gerechtshof 200.290.054
(zaaknummer rechtbank Midden-Nederland, zittingsplaats Utrecht 499754)
arrest van 12 juli 2022
in de zaak van
[appellant],
die woont in [woonplaats],
die hoger beroep heeft ingesteld,
en bij de rechtbank optrad als eiser,
hierna [appellant] te noemen,
vertegenwoordigd door mr. D. van der Wal,
tegen:
[geïntimeerde],
die woont in [woonplaats],
die bij de rechtbank optrad als gedaagde,
hierna te noemen [geïntimeerde],
vertegenwoordigd door mr. R. Kossen.
1. Het verdere verloop van de procedure bij het hof
Naar aanleiding van het arrest van 11 januari 2022 heeft op 22 juni 2022 een mondelinge behandeling bij het hof plaatsgevonden. Daarvan is een verslag gemaakt dat aan het dossier is toegevoegd (het proces-verbaal). Hierna hebben partijen het hof gevraagd opnieuw arrest te wijzen.
2. De kern van de zaak
[Geïntimeerde] heeft [appellant] in de jaren 2013-2014 als advocaat bijgestaan in een arbeidsgeschil tussen [appellant] en zijn toenmalige werkgever, het ministerie van Veiligheid en Justitie. Er is in december 2013 een vaststellingsovereenkomst gesloten tussen [appellant] en zijn toenmalige werkgever. In deze procedure gaat het om de vraag of [geïntimeerde] een beroepsfout heeft gemaakt omdat zij [appellant] niet erop heeft gewezen dat hij met het sluiten van de vaststellingsovereenkomst niet meer verzekerd zou zijn voor arbeidsongeschiktheid (ZW/WIA). De rechtbank heeft geoordeeld dat [geïntimeerde] inderdaad een beroepsfout heeft gemaakt maar dat ook wanneer [appellant] wel juist was voorgelicht door [geïntimeerde], hij de vaststellingsovereenkomst in de huidige vorm zou hebben gesloten. Het causaal verband ontbreekt, aldus de rechtbank, en daarom is de gevorderde verklaring voor recht en verwijzing naar de schadestaatprocedure afgewezen.
3. Het oordeel van het hof
3.1 Het hof is net als de rechtbank van oordeel dat [geïntimeerde] een beroepsfout heeft gemaakt door na te laten [appellant] voor te lichten over de gevolgen van het sluiten van de vaststellingsovereenkomst voor zijn aanspraken op arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen. Anders dan de rechtbank is het hof van oordeel dat aannemelijk is dat [appellant], wanneer hij die voorlichting wel had gehad, de vaststellingsovereenkomst niet zou hebben gesloten en dat de mogelijkheid dat schade is geleden als gevolg van de beroepsfout aannemelijk is. Het hof zal het bestreden vonnis vernietigen, de vordering van [appellant] om voor recht te verklaren dat [geïntimeerde] niet heeft gehandeld als een bekwaam rechtshulpverlener toewijzen en de zaak verwijzen naar de schadestaatprocedure. Het hof zal uitleggen hoe het tot dit oordeel komt.
De feiten
3.2 Bij de beoordeling gaat het hof uit van de feiten die door de rechtbank in het bestreden vonnis (2.1 tot en met 2.16) zijn vastgesteld en waartegen (behoudens tegen rov. 2.15 waar het hof dan ook niet vanuit zal gaan) geen bezwaren zijn gemaakt. In hoger beroep zijn vooral de volgende feiten vooral van belang.
[Appellant] (geboren op [geboortedatum] 1965) was sinds 1 september 2000 in dienst van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Deze werkgever is een eigenrisicodrager voor de ZW/WIA. [Appellant] was van 1 november 2011 tot en met eind augustus 2012 arbeidsongeschikt als gevolg van burn-outklachten en nadat hij zich had beter gemeld, is hij door zijn werkgever niet meer opgeroepen voor werk.
In december 2012 heeft [appellant] zich tot zijn werkgever gewend met het voorstel om een vertrekregeling te treffen. Daarin is hij vervolgens bijgestaan door zijn rechtsbijstandsverzekering en later, vanaf 1 juli 2013, door [geïntimeerde]. [Appellant] heeft op 1 augustus 2013 aan [geïntimeerde] laten weten dat bij hem een ziekte (myelofibrose) is geconstateerd, een, zo leidt het hof af uit informatie die [appellant] heeft overgelegd, progressieve, zeldzame aandoening waarbij de levensverwachting varieert van enkele tot vele jaren. Aan [geïntimeerde] schreef hij: "Hoewel vermoedelijk niet relevant voor dit verhaal wil ik je toch even meedelen wat er nog meer speelt en wat best wel energie wegneemt bij deze zaak; men heeft bij mij een ziekte geconstateerd die waarschijnlijk niet meer over gaat maar waarmee men wel oud kan worden (lang verhaal; iets met beenmerg en bloedlichaampjes)."
3.3 In december 2013 is een vaststellingsovereenkomst gesloten waarin een eenmalige vergoeding van € 50.000,- is overeengekomen en een voorziening die 'overeenkomt met' de uitkering op basis van de Werkloosheidswet (WW) en de bovenwettelijke werkloosheidsuitkering voor de sector Rijk (BWW). Dat betekent dat wanneer [appellant] geen andere baan vindt en hij na zijn ontslag arbeidsongeschikt wordt, hij geen aanspraak heeft op een arbeidsongeschiktheidsvoorziening. [Geïntimeerde] heeft [appellant] niet erover voorgelicht dat zijn mogelijke aanspraken op een arbeidsongeschiktheidsuitkering zouden vervallen wanneer hij de vaststellingsovereenkomst zou ondertekenen. [Geïntimeerde] wist dit niet althans heeft zich dit niet gerealiseerd. Tot 1 januari 2021 heeft [appellant] de overeenkomstige uitkering ontvangen via Loyalis. Sindsdien heeft hij geen inkomen meer en leeft hij van het inkomen van zijn partner.
Er is een beroepsfout gemaakt door [geïntimeerde]
3.3 De devolutieve werking van het hoger beroep brengt mee dat ook aan het hof de vraag voorligt of [geïntimeerde] een beroepsfout heeft gemaakt. Het hof is net als de rechtbank van oordeel dat [geïntimeerde] niet de zorgvuldigheid in acht heeft genomen die van een redelijk bekwaam en redelijk handelend advocaat in de gegeven omstandigheden jegens [appellant] had mogen worden verwacht. Zij heeft namelijk nagelaten [appellant] er voor het sluiten van de vaststellingsovereenkomst op te wijzen dat hij, gelet op de in artikel 1.4 en 1.5 van de vaststellingsovereenkomst gemaakte afspraken, vanaf 1 januari 2014 niet meer verzekerd zou zijn voor ZW en WIA. Gelet op de grote consequenties van het vervallen van aanspraken op deze arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen had [geïntimeerde] [appellant] hierop moeten wijzen. Het hof verwijst naar hetgeen de rechtbank hierover in rov. 4.5 tot en met 4.8 heeft overwogen en beslist en neemt dit over.
Het hof voegt daar nog aan toe dat die voorlichting juist voor de hand lag omdat [appellant] niet lang voor het sluiten van de vaststellingsovereenkomst een periode van langdurige arbeidsongeschiktheid achter de rug had én bij hem net de diagnose myelofibrose was gesteld, waarvan de precieze effecten op de gezondheid en arbeidsgeschiktheid weliswaar in de periode voorafgaand aan het sluiten van de vaststellingsovereenkomst niet duidelijk waren, maar wat onmiskenbaar een groter risico op toekomstige arbeidsongeschiktheid meebracht. Het enkele feit dat [geïntimeerde] [appellant] heeft gevraagd of hij kon solliciteren en beschikbaar was voor de arbeidsmarkt en [appellant] daarop instemmend heeft gereageerd, brengt niet mee dat [geïntimeerde] ervan mocht uitgaan dat [appellant] spoedig passend werk zou vinden, zij geen rekening hoefde te houden met het risico op arbeidsongeschiktheid en de voorlichting over de gevolgen van het sluiten van de vaststellingsovereenkomst achterwege kon blijven. De verwachting dat [appellant] ander passend werk zou vinden, was gelet op de recente diagnose minst genomen met twijfel omgeven. [Geïntimeerde] heeft ter zitting overigens zelf ook verklaard dat als zij zich zou hebben gerealiseerd wat de gevolgen waren van het sluiten van de vaststellingsovereenkomst, zij natuurlijk tegen [appellant] had gezegd dat er opnieuw naar de vaststellingsovereenkomst moest worden gekeken.
[Appellant] zou de vaststellingsovereenkomst bij juiste voorlichting niet hebben gesloten
3.4 Zoals de rechtbank terecht heeft uiteengezet (rov. 4.9) dient ter beoordeling van de vraag of er oorzakelijk verband is tussen de beroepsfout en de schade, een vergelijking te worden gemaakt tussen de feitelijke situatie en de hypothetische situatie waarin de beroepsfout wordt weggedacht en ervan moet worden uitgegaan dat [appellant] juist was voorgelicht over de gevolgen voor zijn rechten op grond van de ZW en de WIA wanneer hij de vaststellingsovereenkomst zou sluiten. Daarbij moet worden weggedacht dat [appellant], zoals [geïntimeerde] aanvoert, na het sluiten van de vaststellingsovereenkomst (volledig en duurzaam) arbeidsongeschikt is geworden. [Appellant] heeft ook in hoger beroep aangevoerd (en ter zitting bij het hof heeft hij dat standpunt nader uitgewerkt) dat hij, wanneer hij door [geïntimeerde] juist was geïnformeerd, de vaststellingsovereenkomst niet in deze vorm zou hebben gesloten of in het geheel geen vaststellingsovereenkomst zou hebben gesloten maar in dienst van het ministerie van Justitie en Veiligheid zou zijn gebleven.
3.5 [Geïntimeerde] heeft verklaard dat zij niet verwachtte dat er meer uit de onderhandelingen te halen viel; de overeenkomst die er lag was al met veel moeite tot stand gekomen. Ook het hof acht het niet waarschijnlijk dat in de hypothetische situatie, waarin het voor [geïntimeerde] en [appellant] duidelijk was dat in de op dat moment met de werkgever bereikte overeenstemming geen voorziening voor arbeidsongeschiktheid was opgenomen, dooronderhandelen ertoe zou hebben geleid dat er een vaststellingsovereenkomst met een voorziening voor arbeidsongeschiktheid zou zijn gesloten. Niet alleen was aan de vaststellingsovereenkomst die in de feitelijke situatie is gesloten een lang onderhandelingstraject vooraf gegaan waarin [appellant] uiteindelijk een veel gunstigere regeling heeft uitonderhandeld in vergelijking met het voorstel dat er van de zijde van de werkgever lag bij de start van de onderhandelingen (het hof verwijst naar 2.3 tot en met 2.11 van de door de rechtbank vastgestelde feiten), ook blijkt uit door [appellant] (op grond van een WOB-verzoek) verkregen informatie dat het ministerie van Justitie en Veiligheid in de afgelopen jaren geen vaststellingsovereenkomsten heeft gesloten waarin een voorziening was opgenomen voor arbeidsongeschiktheid. Grief II werpt geen ander licht op de zaak. Het hof verwijst verder naar hetgeen de rechtbank in 4.13 van het bestreden vonnis heeft overwogen en beslist met betrekking tot dit hypothetische scenario en neemt dit over.
3.6 Het hof acht het daarentegen anders dan de rechtbank wel aannemelijk dat [appellant], wanneer hem duidelijk was geweest dat hij met het sluiten van de vaststellingsovereenkomst geen aanspraak meer kon maken op een arbeidsongeschiktheidsvoorziening en het sluiten van een betere vaststellingsovereenkomst geen haalbare kaart bleek, hij ervoor zou hebben gekozen om de vaststellingsovereenkomst niet te ondertekenen en genoegen te nemen met de situatie zoals die op dat moment was: in dienst van het ministerie van Justitie en Veiligheid met doorbetaling van salaris thuiszitten in afwachting van enige actie van de zijde van zijn werkgever. In die situatie zou [appellant] immers verzekerd zijn gebleven voor ZW en WIA. Het hof acht voor dat oordeel het volgende van belang.
3.7 Als vertrekpunt geldt dat [appellant] zelf het initiatief heeft genomen om een mogelijk vertrek bij zijn werkgever te verkennen. Aanleiding daarvoor was, zoals [appellant] ter zitting ook heeft verklaard, dat [appellant] nadat hij langdurig was uitgevallen wegens een burn-out, niet meer werd opgeroepen voor zijn werk. Hij had moeite met zijn leidinggevende en wilde niet meer met hem samenwerken maar hij wilde wel graag ambtenaar blijven. De situatie van thuiszitten stond hem tegen, zo begrijpt het hof uit de toelichting van [appellant] en daarom heeft hij het initiatief genomen om over een regeling te praten. Tussen partijen is niet in geschil dat er van de zijde van de werkgever in het geheel geen aanstalten werd gemaakt om hem op te roepen voor zijn werk of om een ontslagprocedure te initiëren. [Geïntimeerde] heeft dit ter zitting ook beaamd: [appellant] werd genegeerd door zijn werkgever, ontslag was vooralsnog geen te verwachten optie. Wanneer [appellant] niets zou doen, zou de situatie dat [appellant] met doorbetaling van zijn loon en behoud van zijn dienstverband thuis zat, nog hebben voortgeduurd, aldus ook de inschatting van [geïntimeerde] ter zitting bij het hof. [Appellant] had in de periode daarvoor wel geprobeerd elders binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid een baan te vinden maar dit was niet gelukt. In augustus 2013 kreeg [appellant] te horen dat hij myelofibrose heeft, een ziekte met een onvoorspelbaar verloop en die tot gevolg kan hebben dat [appellant] arbeidsongeschikt zou raken. [Appellant] is niet lang daarvoor ook langdurig arbeidsongeschikt geweest.
3.8 Het hof acht het op grond van deze omstandigheden aannemelijk dat [appellant], wanneer [geïntimeerde] hem duidelijk had gemaakt dat met het ondertekenen van de vaststellingsovereenkomst hij in de toekomst, wanneer hij geen andere baan zou vinden, geen aanspraak zou kunnen maken op een arbeidsongeschiktheidsverzekering, [appellant] ervoor zou hebben gekozen de vaststellingsovereenkomst niet te ondertekenen en het dienstverband met het ministerie van Justitie en Veiligheid te laten voortduren. Tegenover het (mentale) ongemak en de onzekerheid die het hem opleverde om thuis te zitten, niet opgeroepen te worden voor zijn werk en niet te weten hoe lang die situatie zou voortduren, stond de zekerheid dat wanneer de pas bij hem vastgestelde potentieel invaliderende ziekte (waarvan hij in de zomer van 2013 (flinke) vermoeidheidsklachten ondervond die voor hem de aanleiding vormden naar de dokter te gaan zoals hij ter zitting heeft verklaard) tot (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid zou leiden, hij daarvoor in beginsel verzekerd was. Vanwege die diagnose was het risico op arbeidsongeschiktheid geen abstract gegeven meer en was het vinden en kunnen uitoefenen van een andere passende baan evident met meer onzekerheid omgeven. Daar komt nog bij dat de eerdere inspanningen van [appellant] om ander werk te vinden tot dan toe tot niets hadden geleid en dat hij, ook tijdens zijn dienstverband verder kon zoeken naar een nieuwe baan. Gelet op de leeftijd van [appellant] op dat moment (48 jaar) had hij ook nog vele jaren voor de boeg waarin hij, als hij de vaststellingsovereenkomst zou ondertekenen, het risico liep op het ontbreken van een inkomensvoorziening ingeval van arbeidsongeschiktheid. Het ging niet om een te behappen periode van enkele jaren waarvoor, mocht [appellant] arbeidsongeschikt raken, de ontslagvergoeding deels als inkomen kon dienen. De vaststellingsovereenkomst zoals hij die heeft ondertekend bracht [appellant] duidelijkheid, aanspraak op een uitkering overeenkomstig WW en BWW tot 1 januari 2021 en een eenmalige vergoeding van € 50.000, -. De rechtbank heeft meegewogen dat [appellant] in de gemeentelijke schuldhulpverlening zat, hij de wens had om naar het noorden van het land te verhuizen en de eenmalige vergoeding voor [appellant] daarom van groot belang was. Het hof acht het, ondanks deze voordelen die het sluiten van de vaststellingsovereenkomst [appellant] bracht, gelet op het reële risico op arbeidsongeschiktheid en in dat geval een langdurige periode - tot zijn AOW-gerechtigde leeftijd - zonder inkomen (een risico op een veel hogere schade dan de voordelen die de vaststellingsovereenkomst hem in financieel opzicht bracht), aannemelijk dat [appellant] voor zekerheid zou hebben gekozen en, zoals dat ter zitting door partijen is genoemd, zou zijn blijven 'hangen' bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Ook van belang is dat [appellant] al langer schulden had, terwijl niet is gebleken dat aflossing daarvan acuut noodzakelijk was. Het hof weegt de omstandigheid dat met de vaststellingsovereenkomst de financiële problemen in een keer weg zouden worden genomen dus anders dan de rechtbank heeft gedaan. Dat uit de uitlatingen van [appellant] in het kader van de onderhandelingen volgt dat hij veel waarde hechtte aan de vergoeding en het vertrek bij zijn werkgever kan zo zijn, maar niet uit het oog moet worden verloren dat [appellant] er op dat moment niet mee bekend was dat hij niet verzekerd zou zijn voor arbeidsongeschiktheid, hij ging ervan uit dat hij dat wel was. Daarom komt aan die uitlatingen naar het oordeel van het hof beperkte betekenis toe. Het hof volgt de rechtbank dus niet in de oordelen dat het niet aannemelijk is dat [appellant] om terugkeer in de oude functie of herplaatsing zou hebben gevraagd of het op een ontslagprocedure zou hebben laten aankomen (rov. 4.14 en 4.15 van het bestreden vonnis). [Appellant] zou, zo acht het hof aannemelijk, hebben berust in de situatie zoals die was, namelijk doorbetaald thuiszitten in afwachting van enig initiatief van de werkgever, waarbij al deze scenario's nog tot de mogelijkheden behoorden.
3.9 De conclusie luidt dat de beroepsfout weggedacht [appellant] naar het oordeel van het hof de vaststellingsovereenkomst niet zou hebben gesloten en in dienst zou zijn gebleven van het ministerie van Justitie en Veiligheid waarbij hij wel verzekerd was voor arbeidsongeschiktheid. Daarmee is de mogelijkheid dat schade is geleden als gevolg van de beroepsfout aannemelijk. Het hof zal de gevorderde verklaring voor recht en de verwijzing naar de schadestaatprocedure toewijzen. Het debat over het verdere verloop van dit door het hof aannemelijk geachte hypothetisch verloop, in welk kader ook de verweren van [geïntimeerde] voorliggen of [appellant] in de hypothetische situatie recht zou hebben gehad op een WIA- uitkering (83 conclusie van antwoord), zal in de schadestaatprocedure kunnen worden gevoerd.
3.10 Behoudens grief II, slagen de grieven. Omdat [appellant] gelijk krijgt van het hof zal [geïntimeerde] worden veroordeeld in de proceskosten in beide instanties.
4. De beslissing
Het hof:
4.1 vernietigt het vonnis van de rechtbank Midden-Nederland van 11 november 2020 en doet opnieuw recht,
4.2 verklaart voor recht dat [geïntimeerde] niet heeft gehandeld als een bekwaam rechtshulpverlener;
4.3 veroordeelt [geïntimeerde] tot vergoeding van de daardoor door [appellant] geleden schade, op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet;
4.4 veroordeelt [geïntimeerde] om aan [appellant] een bedrag van € 1.497,96 te betalen in verband met de proceskosten in eerste aanleg. Deze kosten bestaan uit:
€ 107,96 aan explootkosten
€ 304,-
€ 1.086,- aan salaris advocaat (2 x tarief II oud)
4.5 veroordeelt [geïntimeerde] om aan [appellant] een bedrag van € 3.153,01 te betalen in verband met de proceskosten in hoger beroep. Deze kosten bestaan uit: € 106,01 aan explootkosten
€ 819,- aan griffierecht
€ 2.228,- aan salaris advocaat (2 x tarief II)
4.6 veroordeelt [geïntimeerde] om de door [appellant] op grond van het vernietigde vonnis betaalde proceskosten aan [appellant] terug te betalen
4.7 verklaart deze veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.
Dit arrest is gewezen door mrs. G.A. Diebels, S.C.P. Giesen en M.S.A. van Dam, ondertekend door mr. Van Dam en in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 12 juli 2022.
Met dank aan Dhr. mr. Tom Eskes, www.advocatenkantooreskes.nl voor het inzenden van deze uitspraak.
Citeerwijze: www.letselschademagazine.nl/2022/GHARL-120722